Ang Venezuela ug ang krisis sa International Law!

USA ka sovereign state ang Venezuela ug karon nahimong sentro sa internasyonal nga kontrobersiya. Nahimutang kini sa amihanang bahin sa South America, daplin sa Caribbean Sea, ug silingan sa Colombia, Brazil, ug Guyana. Ang kapital niini mao ang Caracas, ug gipuy-an sa kapi’g 28 million population. Spanish ang pinulongan, ug lig-on ang pagbati sa katawhan sa ilang pagka-nasud—ilabina ang Venezuela usa ka regular nga miyembro sa United Nations sukad Nobyembre 15, 1945.

Enero 3, usa ka direktang military operation sa Estados Unidos ang gipahigayon batok sa Venezuela, lakip ang airstrikes ug special operations. Ang giingong rason naglangkob sa criminal allegations sama sa drug trafficking ug organized crime, national security threat, ug ang pag-angkon nga illegitimate ang mandato ni Presidente Nicolás Maduro. Kini misangpot sa pagdakop kaniya kauban ang asawa ug gikustodiya sa U.S—usa ka klaro nga paggamit sa pwersa batok sa usa ka sovereign country ug usa ka seryosong paglapas sa prinsipyo sa non-intervention.

Sa balaod internasyonal, klaro ang batakang lagda. Ubos sa UN Charter Article 2(4), gidili ang paggamit sa pwersa batok sa territorial integrity ug political independence sa bisan unsang nasud. Apan ang dili lakip niini ang Article 51, nga nagtugot sa self-defense kon adunay aktwal nga armed attack. Sa kaso sa Venezuela, wala’y resolusyon gikan sa UN Security Council ug wala’y klarong kahimtang nga mahimong matawag nga self-defense. Hinungdan, sa legal nga sukdanan, ang operasyon nagpabiling walay lig-ong mandato.

Human sa lihok, gipadayag sa liderato sa Estados Unidos ang intensyon nga ipasulod ang Venezuela sa usa ka “temporaryo” nga yugto sa pagdumala, lakip ang kontrol sa oil ug energy sector. Klaro ang mensahe: ang kagamhanan sa usa ka nasud mahimong hulipan pinaagi sa armas. Ang soberanya gitrato nga usa ka butang nga mahimong kuhaon kung ang internal nga kahimtang mahimong lisod o dili na angay sa interes sa mas kusgan nga nasud.

Apan ang Venezuela dili lamang hisgutanan sa soberanya; hisgutanan usab kini sa pag-antos. Ang nasud dugay nang naglisod tungod sa abuso sa mga lider, sistematikong korapsyon, ug mga alegasyon sa paglapas sa katungod sa katawhan. Sa nasangpit nga kahimtangan, ang soberanya dili mahimong panagang aron pasayloon ang krimen. Ang mga lider nga nag-abuso sa gahum kinahanglan manubag—apan magpabilin ang pangutana: kinsa ang adunay lig-ong mandato sa paghusga ug pagpatuman? Ang unilateral nga aksyon sa usa ka kusgan nga nasud dili kahulipan sa internasyonal nga hustisya.

Dili usab ikalimod ang papel sa interes sa lana. Ang Venezuela, ang nasud nga adunay pinakadaghan nga proven oil reserves sa kalibutan, ug ang lana dugay nang sentro sa geopolitical. Sa kasaysayan, daghang interbensyon ang gisugdan sa ngalan sa demokrasya o seguridad, apan sa kadaghanan niini ang nahitabo mao ang dugay nga instability, kahuyang sa institusyon, ug pag-antos sa ordinaryong katawhan.

Sa tinuod, ang nahitabo sa Venezuela dili na bag-o. Daghang higayon sa modernong kasaysayan nga ang unilateral military action—bisan walay klarong UN authorization—miresulta dili sa kalinaw kun dili sa civil war, refugee crisis, ug mga samad nga molungtad og dekada. Ang mga rason kanunay susama: seguridad, humanitarian protection, o “stability.” Apan ang resulta kasagaran nga sukwahi sa gisaad.

Ang Venezuela karon usa ka pahimangno sa tanang nasud. Kung ang soberanya mahimong lapason, ang internal nga sistema maguba, walay nasud nga sigurado ang kaugmaon. Apan kung ang soberanya gamiton usab aron tabunan ang pagpang-abuso sa mga lider, ang katawhan gihapon ang maalaot.

Sa katapusan:
Ang soberanya dili panagang sa abuso, ug dili usab lisensya sa langyaw nga mangingilog. Kung ang international law mopili lamang kung kinsa ang sundon ug kinsay pasagdan, dili na kini balaod—kini usa na lamang ka instrumento sa gahum. Ang hustisya, aron mahimong tinuod, angay ipatuman sa tanang sovereign states—kusgan man o huyang.