Asa ang “Big Fish”!
GIPASALIG ni President Ferdinand Marcos Jr. niadtong Nobyembre 30, 2025 nga mapriso ang mga “big fish” sa flood control scandal. Dako og kahulugan ang nahisgutang saad, ilabi na sa mga komunidad nga balik-balik mabahaan tungod sa palpak ug mahal nga mga proyekto. Daghang Pilipino ang naghulat—nagtuo nga basin karon, makab-ot na ang hustisya, bisan pa kung ang maigo nga mga tawo duol sa gahum.
Daghan ang mituo nga andam ang Presidente nga mobarog bisan batok sa kaugalingong kaalyado. Kung seryoso ang kampanya batok sa korapsyon, walay angay maluwas—bisan pa ang mga kaalyado sa politika.
Samtang milabay nga panahon, mas klaro nga dili lamang kakulangon sa aksyon ang problema. Ang mas lawom nga pangutana karon mao kini: nasayod ba ang liderato nga dili niini matuman ang saad? Kung Oo, nganong gihatag gihapon ang paglaum?
Sa sinugdanan, ang Blue Ribbon Committee sa Senado ang nangulo sa imbestigasyon. Didto nagsugod ang seryosong pangutana—kinsa ang nag-apruba sa pondo, kinsa ang nakabenepisyo, ug kinsa ang angayang manubag. Apan kalit lamang napugngan ang momentum, ug gihulipan sa Independent Commission for Infrastructure (ICI).
Sa papel, susamang lig-on ug professional ang ICI. Apan sa practice, nahimo kining kontroladong mekanismo, dili tinuod nga independente. Wala kini’y gahum nga makapasaka og kaso, walay lig-on nga proteksyon sa mga imbestigador, ug labaw sa tanan, anaa kini ilawom sa executive branch—ang sangay sa gobyerno nga posibleng maapektuhan kung moabot sa taas ang imbestigasyon.
Dinhi mosulod ang mas lawom nga isyu sa command responsibility. Ang Presidente dili lamang simbolo; kini ang ulo sa ehekutibo, ang mopirma sa national budget, ug ang adunay katungdanan sa pagpanalipod sa integridad sa sistema. Kung ang anomalya moabot sa lebel sa 2024 ug 2025 national budgets, dili kini mahimong itulod sa ubos nga opisyal lamang.
Dili kini pasabot nga awtomatikong sad-an ang Presidente. Apan nagpasabot kini nga adunay kahibalo sa limitasyon sa sistema, ug posibleng kahibalo usab kini nga ang pagdakop sa “big fish” mahimong motandog sa kaugalingong political foundation. Hinungdan nga ang saad nahimong lisod tumanon sugod sa sinugdanan.
Ang pagkahugno sa ICI mas nagpamatuod. Ang pag-resign nilang Gen. Benjamin Magalong, Engr. Rogelio “Babes” Singson, Rossana Fajardo, dili lamang personal nga desisyon—simbolo kini nga ang sistema mismo wala na’y luna alang sa tinuod nga independenteng imbestigasyon. Kung ang mga tawo nga nailhan sa integridad mopili nga mohawa, klaro nga adunay butang nga dili na mahimo sulod sa nahisgutang istruktura.
Ang mas sakit nga kamatuoran, kung tinuod nga ipriso ang “big fish,” posible nga maigo ang mga anaa sa pinakataas nga posisyon. Ug kung mahitabo kini, ang pagsikop sa “big fish” susamang gisikop ang kaugalingon. Rason nga mas sayon kontrolon ang hisgutanan inay atubangon ang kamatuoran.
Apan ang katawhan dili bogo. Kahibalo sila nga ang hustisya dili mahimong pili-on. Kung ang balaod alang lamang sa gagmay, dili na kini balaod—inay instrumento sa gahum.
Sa katapusan, ang pangutana dili na kung kinsa ang sad-an, kun dili kinsa ang andam motuman sa iyang responsibilidad bisan pa og mameligro ang politikanhong tinguha.
Tungod ang kasaysayan dili molan-taw sa press release.
Motan-aw kini kung kinsa ang mitindog—ug kinsa ang mipili sa kahilom.
