Ang Dolyar ug ang Piso — Nganong Mahal ang Palaliton Bisan Nagtubo ang Ekonomiya

Kung nagpalit ka og bugas, nagpa-gasolina, o nagbayad og kuryente karong mga adlawa, klaro kaayo ang tinuod: mas nagmahal na ang tanan. Bisan misaka ang suholan ug nagtubo ang ekonomiya, nagpabiling lisod ang kinabuhi sa kadaghanan.

Sa karon, ang usa ka dolyar duol na mag 59 pesos. Sa yano nga pagsabot, mas daghan piso ang gikinahanglan aron makapalit og susamang mga butang gikan sa gawas sa nasud. Tungod ang Pilipinas nga sobra ang pagsalig sa gi-import, gilayon kini nga moigo sa presyo sa palaliton.

Kung mahuyang ang piso, mosaka ang presyo sa mga gi-import. Ang Pilipinas sobra ka dependent sa producto sa gawas sa nasud sama sa lana alang sa gasolina ug kuryente, trigo o harina palang sa pan ug noodles, abono alang sa mag uuma, mga medisina, ug mga makina. Kung mahal ang palit sa gawas, ipasa gilayon kini sa negosyo ngadto sa konsumante. Hinungdan nga mosaka ang bugas, pan, kuryente, gasolina, ug pletehan bisan walay dakong kausaban sa lokal nga produksyon.

Ang gobyerno nag ingon nga mitubo ang ekonomiya og mga 5–6 percent matag tuig. Misunod usab ang suhulan, apan hinay ang pagsaka. Sa milabay nga 10 ka tuig, ang kasagaran nga salary increase anaa lamang sa 5 percent matag tuig, samtang ang presyo sa pagkaon, gasolina, ug kuryente mas paspas ang pagsaka. Bisan og misaka ang minimum wage sa pipila ka lugar, nagpabiling dili igo aron tupngan ang mahal nga palaliton.

Kini ang tinuod nga problema: grabe ka import-driven ang presyo, apan locally limited ang sweldo. Ang lana, halos 100 percent nga imported. Halos tanang trigo gi-import. Daghan usab sa abono ug feeds gikan sa gawas. Sa bugas, bisan adunay lokal nga ani, nag-import gihapon tungod kulang. Bisan misaka gamay ang suhulan, gisuyop gihapon sa mahal nga presyo ang dugang kita.

Kung balikan ang panahon, mas klaro pa ang leksyon. Sa ulahing bahin sa dekada 1970s, ang Pilipinas self-sufficient sa bugas ug exporter pa sa Southeast Asia. Karon, usa na ta sa pinakadakong rice importers. Samtang kita nagsalig sa import, ang Vietnam ug Thailand—nga kaniadto nagtuon pa sa UP Los Baños—sila na karon ang nanguna sa global rice exports. Dili kini tsamba. Resulta kini sa dugay nang mga desisyon ug polisiya.

Sa miaging dekada, ang dolyar kaniadto nagbalor og kapi’g 40 peros ug karon dul-an 60 pesos. Apan ang suhulan wala mosaka sa susama nga kapaspas. Hinungdan nga mikunhod ang buying power. Susama nga trabaho, susama nga suhulan—mas gamay ang mapalit. Kini ang tinuod nga gibati sa ordinaryong Pilipino: dili ang GDP sa papel, kundili ang kahimtang sa pitaka.

Tinuod, adunay sektor nga nakabenepisyo sa mubo nga piso—OFW remittances, BPO, ug turismo. Apan alang sa kadaghanan nga nagsalig sa suhulan dinhi sa nasud, mas bug-at gihapon ang epekto, tungod ang pinakadakong gasto sa pamilya ang pagkaon, kuryente, ug plete—mga butang nga direkta nakaangkla sa dolyar.

Sa katapusan, klaro nga dili lamang ang dolyar ang problema, ug dili usab tungod walay salary increase. Ang tinuod nga problema ang mas hinay pagsaka sa suhulan inay sa presyo, ug ang ekonomiya grabe ang pagsalig sa importasyon.

Kung import-dependent ang ekonomiya, ang dolyar ang magbuot sa presyo.
Ang tinuod nga solusyon ang pagpalig-on sa lokal nga agrikultura, enerhiya, ug industriya. Kung mas daghan og ani, mas lig-on ang kuryente, ug mas daghan og lokal nga trabaho, mas dako og bili ang suhulan, mas kontrolado ang presyo, ug mas mabati sa ordinaryong Pilipino ang tinuod nga kalambuan.