Philippine Stock Market ug ang Krisis sa Marcos Presidency

Sa tunga sa pinakagrabeng politikal nga unos sa nasud, laing institusyon ang na involve sa kontrobersiya: ang Philippine Stock Exchange (PSE) ubos sa dugay nang liderato ni Ramon Monzon. Ang pangutana—unsa may labot niini sa nagkadako nga krisis sa Administrasyon Marcos?

Bag-ohay lang, gisumbong sa Bureau of Internal Revenue ang PSE og ₱195.24 milyon nga kulang sa buhis—income tax, withholding tax, VAT ug uban pa. Nisaad sila nga moapelar, apan dili ma deny nga bati kaayo ang timing. Kay samtang nangayo ang publiko og kahayag ug igong pagpatuman sa balaod, ang institusyong simbolo unta sa transparency maoy napasanginlan nga wala nituman sa balaod nga ilang ginapatuman sa merkado.

Ang hinungdan mismo nganong adunay Philippine Stock Exchange mao ang pagmugna og limpyo, lig-on, ug transparent nga marketplace, diin ang kompanya makabaligya ug makapalit og stocks o kapital, ug ang investors—bisan estudyante, empleyado, negosyante, o retiree—maka-invest og legal ug masaligan. Apil sab sa papel sa PSE ang paghatag og higayon sa ordinaryong Pilipino nga mahimong kabahin sa paglambo sa ekonomiya pinaagi sa pagpanag-iya og equities sa mga listed companies. Apan dugay nang gisaway ang PSE nga mura’g “old boys’ club”—hinay mausab, kulang ang reforms, ug walay bag-ong kapital nga masulod.

Ang kasamtangang kahimtang sa PSE nagpadugang sa krisis. Sulod sa kapin usa ka dekada, mibagsak ang PSE Index ug halos –20%, ug giila pa ta sa Bloomberg nga usa sa pinakaluya nga merkado sa kalibutan. Samtang ang Indonesia ug India misaka, kita nag-atras. Gikan 7,122 sa 2021, nahulog ngadto sa 5,949 pag-Disyembre 2025. Karon, kita na usab ang pinakahinay sa ASEAN, halos parehas sa Thailand, samtang ang Indonesia misaka og +32% ug Vietnam og +16–17%.

Dugang pa niini, misamot ang paghaw-as sa foreign investors. Sukad 2019 hangtod 2024, may labaw ₱470 bilyon nga net foreign selling. Sa unang napulo ka bulan sa 2025, nanaug pa og laing ₱42 bilyon nga kapital gawas sa Pilipinas. Ang mensahe klaro: ang global investors nagduha-duha sa political stability, sa regulasyon, sa inflation, ug sa mas dako pang hulga sa korapsyon—ilabi na karon nga nabutho ang flood-control scandal nga may kapin ₱13 bilyon nga assets gi-freeze ug ₱110 milyon ang giuli, timailhan nga tinood ang nakawat ug nahadlok sila masikop.

Si PSE President Monzon miingon nga “political noise” kuno ang hinungdan sa hinay nga merkado—komentaryo, kasaba, fake news, ug ang init nga flood-control scandal. Tinood, dako kaayo’g kadaot ang eskandalo: natanggong ang mga opisyal, nag-ubos ang pagsalig, ug nisaka ang kahadlok sa negosyo. Misamot pa gyud pagka-grabe kay ang satisfaction rating ni Marcos nahulog sa 21%, ang pinakaubos sukad siya nipuli sa pwesto.

Pero ang tinuod: dugay nang luya ang PSE bisan wala pa ang eskandalo. Dugay nang pangutana sa investors kung kasaligan ba kini nga institusyon.

Ug mao kini ang mas dakong peligro. Kay kung ang PSE mismo—nga unta maoy tinugyanan sa transparency—makalapas og buhis nga mao na mismo ang findings sa BIR, unsa pa kaha ang gagmay’ng negosyo? Ug kung ang presidente sa PSE giingong duol kaayo sa Malacañang, dili malikayan nga mabahiran sa politika ang interpretasyon sa merkado. Ug kun ang susamang klase sa korapsyon maabot na sa Palasyo, unsa may ikasulti sa foreign investors? “Luwas ba ang Pilipinas para sa among kwarta?”

Kini mao ang tinuod nga koneksyon tali sa PSE scandal ug sa krisis sa Marcos presidency: pareho silang nagpadayag sa pagka-ubos sa institutional credibility sa nasud. Nawagtang ang pagsalig sa publiko. Nawagtang ang pagsalig sa investors. Nawagtang ang pagsalig sa merkado.

Ang stock exchange, bisan dili tingog sa masa, It serves as the true mirror of a nation’s soul. Kung mosaka ang merkado, nagpasabot kini og pagsalig; kung mohuyang, nagpasabot kini nga naghulat ug nagtan-aw ang investors sa sunod nga dakong kalihokan sa politika ug ekonomiya.

Ug walay administrasyon makapugong sa tinuod nga messenger sa ekonomiya: ang investors mosulti pinaagi sa ilang kapital, dili pinaagi sa propaganda. The PSE is carefully crafted reflection of the current leadership, nagpakita kung unsa ra gyud ang salig nga ilang nakuha ug unsa ka dako ang gubot nga ilang nahimo.

Sa panahon nga puno sa iskandalo ug kakulba, ang stock market dili lang barometro sa ekonomiya—kini maoy hilom pero klaro nga referendum sa pagkapangulo ni President Marcos Jr.