BIAS daw ang media? O kahadlok sa kamatuoran?

Nibalik napud ang isyu human sa pamulong ni Misamis Oriental Governor Juliette Uy nga “dili ko ganahan sa media kay bias.” Dili ni bag-o nga panghitabo. Sa 2019, iyang gisaway ang usa ka local radio reporter bahin sa imported nga basura sa Tagoloan, ug gihatagan pa niya og komentaryo nga murag insulto. Niingon ang Cagayan de Oro Press Club nga dili angay sa usa ka opisyal ang pagdaot sa media kay trabaho sa journalist ang mangutana ug mangita sa kamatuoran. Karon 2025, human sa iyang bag-ong sulti nga “bias,” ang KBP–CDO–MisOr nitubag ug pamahayag batok sa unfair criticism kay ang ingon ani nga pulong gikan sa gobernador adunay epekto sa kahadlok ug pagsumpo sa media.

Importante nga masabtan nga ang media dili kontra sa gobyerno ug dili pud cheerleader sa politiko. Ang media usa ka serbisyo para sa katawhan. Sila ang mo-imbestigar sa proyekto, mo-check sa budget, mo-report sa maayo ug bati, ug mopugos sa transparency. Samtang ang trabaho sa politiko mao ang motubag, magpakita og dokumento, magpa-audit, ug magpasabot sa publiko kung unsay ilang gihimo. Kung ang politiko dili ganahan pangutan-on, dili na sala sa media—trabaho gyud nila na.

Kung walay media sa probinsya, walay mo-imbestigar sa pang-abuso, walay mo-report kung naay overpriced nga proyekto, walay mopugos nga magpakita og papeles, ug walay mohatod og klarong impormasyon sa katawhan. Ang tawo mahimong buta ug bungol sa tinuod nga nahitabo sa gobyerno, ug ang mga lider mahimong walay kahadlok sa accountability. Maong importante kaayo ang presensya sa media sa usa ka komunidad kay sila ang nagdala sa kamatuoran ug nagbantay sa kapangamhanan.

Tinood nga ang media mismo angay mupataas sa professionalism. Ilabi na ang mga radio commentators, dapat sila mag-verify sa facts, dili magpasagad sa opinion, dili magpersonalan, ug magpakita og respeto bisan pa og kritikal ang ilang sentro sa istorya. Ang taas nga professionalism sa media nagdala og mas taas nga respeto gikan sa publiko. Apan bisan pa ana, ang usa ka sayop sa usa ka reporter dili angay gamiton aron daoton ang tibuok media community.

Importante nga masabtan nga ang media dili lang protektado sa local nga balaod, kundili protektado pud sa internasyonal nga human rights standards. Ang United Nations Universal Declaration of Human Rights (UDHR) ug ang International Covenant on Civil and Political Rights (ICCPR) parehas nagtudlo nga ang tanan adunay katungod mangita, modawat, ug mohatag og impormasyon. Ang UNESCO ug ASEAN Human Rights Declaration nag-apil usab sa media freedom isip pundasyon sa demokrasya. Maong ang pag-ingon nga “bias ang media” dili lang usa ka opinyon; mahimong usa ka peligroso nga signal batok sa free press.

Sa atong nasud nga kapin 180–200 ka journalists ang gipatay sukad 1986, ang pag-atake sa media labi na kung gikan pa sa gobernador makahatag og lisensya sa uban nga moharass, makapahadlok sa reporters, ug makapugos nila sa paghilom. Ilabi na ang lokal nga media nga walay bodyguards ug walay dagkong kompanya likod nila—sila ang pinaka-vulnerable.

Klaro nga gikan 2019 hangtod 2025, naa’y pattern. Kung dili musunod sa gusto sa politiko ang pangutana sa media, dali ra kaayo moingon og “bias.” Apan ang tinuod nga pangutana mao ni: bias ba gyud ang media, o basin ang kahadlok lang sa pangutana ug transparency ang tinuod nga problema?

Angay nga mohatag og klaro nga explanation ug apology ang gobernador kay bug-at ang posisyon ug bug-at pud ang epekto sa iyang sulti. Ang media angay magpadayon sa ethical ug patas nga reporting, samtang ang katawhan angay modemand sa duha: media nga dili mahadlok ug politiko nga andam masuta.

Sa katapusan, sayon ra kaayo ang pag-ingon nga “bias ang media,” pero kasagaran ang tinuod nga bias mao ang bias batok sa pangutana, bias batok sa transparency, ug bias batok sa kamatuoran. Ang Misamis Oriental ug Cagayan de Oro dili nanginahanglan og kasuko batok sa media, kondili nanginahanglan og matinuoray nga pamuhatanan ug professional nga media. Kay sa demokrasya, temporary ra ang politiko—but ang katungod sa katawhan sa tinuod, permanente gyud.