Ang Cabral Files — Ang Integridad sa Kongreso ug Gabinete gidudahan!

KLARONG dili matapus bisan bag-ong tuig ang padayon nga paglutaw sa mga isyu sa flood control scam!
Tungod dili lamang kini ordinaryong kaso sa korapsyon.
Adunay mga panghitabo nga misangpot sa kamatayon—kamatayon nga dili lamang personal nga kasakit, kun dili usa ka seryosong pahimangno sa kahimtangan sa politika. Tungod niini, mikunhod pag-ayo ang pagsalig sa katawhan sa liderato, ug sumala sa pinakabag-ong mga survey, napalong na ang pagsalig sa kapi’g katunga sa mga Pilipino kang Presidente Ferdinand Marcos Jr.

Kini ang gibati sa katawhan karon, ilabi na usab sa paglutaw sa gitawag nga “Cabral Files.” Dili lamang kini kabahin sa usa ka opisyal nga namatay inay sa mga dokumento, testimonya, ug mga kamatuoran nga posibleng nagbutyag sa dugay nang gitabunan nga korapsyon sa katungdanan. Ang nasangpit nga rebelasyon nahimong simbolo sa mas lawom nga krisis sa pagsalig tali sa katawhan ug sa mga institusyon nga gisaligan sa pagpanalipod sa hustisya.

Sa pagkahugno sa ICI tungod sa sunod-sunod nga pag-resigned sa mga miyembro, misamot ang pangutana sa publiko: kinsa ang tinuod nga makasulbad niini? Ug ang pinaka-importante, kinsa ang atong masaligan nga motindog alang sa kamatuoran? Ang kahimtangan nagpakita nga dili lamang kakulangon sa proseso ang problema, kun dili kakulang sa kredibilidad sa mismong mga institusyong gitahasan sa pag-imbestigar.

Sa tinuod, naglisod na ang katawhan nga motuo sa Department of Justice ug ang Office of the Ombudsman mahimong hingpit nga neutral sa maong kaso. Dili tungod walay integridad ang tanang nagtrabaho, kundili tungod ang ilang liderato gi-appoint sa Presidente. Sa ingon nga kahimtangan, dili malikayan ang pagbati nga adunay political influence ug bias nga naghulma sa dagan sa imbestigasyon.

Taliwala nga bukas sa publiko ug gipalapdan sa social media ang mga imbestigasyon sa Senado ug Kamara, pabilin kining nag-atubang sa kakulangon sa kredibilidad. Kadaghanan sa mga miyembro kabahin sa susama nga political system nga gipasanginlan sa nasangpit nga anomalya. Sa panglantaw sa katawhan, ang sistema nagbantay sa kaugalingon—ug kasagaran, ang sistema dili mosilot sa iyang kaugalingon.

Sa karon, mitumaw sa social media ang gitawag nga “Cabral Files,” nga gipaambit ni Batangas 1st District Representative Leandro Nagpakita nga bisan sa paningkamot sa pagpugong sa impormasyon, ang kamatuoran lisod itago. Apan ang mas dakong pangutana nagpabilin: unsa man ang angay buhaton sa Malacañang?

Kung tinuod nga seryoso si Marcos Jr. sa pag-atubang niining krisis—lakip ang alegasyon nga naglangkob sa dul-an 2 billion dollars o 118 trillion pesos—usa lamang ka dalan ang matinud-anon ug makatarunganon: ang pagmugna og usa ka tinuod ug independenteng Truth Commission. Dili kini ordinaryong komitiba, inay usa ka lawas nga gawas sa impluwensya sa ehekutibo, lehislatibo, ug hudikatura; adunay gahum sa pagkuha og testimonya ubos sa pagpanumpa, pag-access sa tanang dokumento sa gobyerno, paghatag og proteksyon sa whistleblowers, ug pagrekomendar og kaso ug reporma. Kinahanglan usab kini adunay kaugalingong budget ug klarong panahon sa pagtrabaho aron ang katawhan makakita og konkretong resulta.

Kung walay susama nga mga lakang, ang tanang imbestigasyon mahimong lamang porma—dili tinuod nga hustisya. Ang katawhan karon dili na kontento sa press statements, pag uli na milyones nga gikawat nga salapi, ug pasaylo nga walay klarong aksyon. Ang ilang gipangayo ang tinuod nga accountability. Kung adunay mga opisyal nga nangawat sa salapi sa katawhan sulod sa daghang katuigan, ang hustisya dili angay mohunong tungod lamang dako sila og impluwensya o duol sa gahum.

Kini ang tinuod nga hagit karon: Andam ba ang Presidente nga markahan og “urgent” ang usa ka Truth Commission on the Flood Control Scam? Andam ba kini motanyag og tinood na investigation bisan malakip pa ang membro sa kabanay ug kaalyado nga mga senador, kongresista, o miyembro sa gabinete—nga kung adunay sala, kinahanglan manubag ug silotan?

Kung tinuod nga buot niini og limpyo ug makasaysayanong legasiya, kinahanglan tugotan nga ang kamatuoran mosulti, bisan pa og sakit. Kay kung ang korapsyon mosangpot sa pinakataas nga lebel sa katungdanan, kinahanglan kining atubangon. Kini ang tinuod nga liderato.

Kun dili, ang nabiling tulo ka tuig sa iyang termino mahimong usa ka yugto sa kalibog ug walay baruganan—mahanaw ang kredibilidad sa liderato, mahimong kataw-anan sa kasaysayan, ug ang katawhan, sama sa kanunay, maoy mopasan sa bug-at nga presyo sa kapakyasan sa sistema.