Asa nagpadulong ang P60 bilyon sa Philhealth?
Sa usa ka nasod nga naglisod og bayad sa ospital ug pirmi nag-atubang og pagbaha, dili ikalimod nga ang matag piso sa pondo sa gobyerno aduna gyud dakong bili. Mao nga ang kalit nga pagbalhin sa ₱60 bilyon nga pondo sa PhilHealth ngadto sa National Treasury nakapukaw sa daghang pangutana: ngano nadala ang kwarta nga para unta sa kalusugan ngadto sa mga proyekto sa flood control, kinsa ang nagmando niini, ug legal ba gyud ang tibuok proseso? Base sa validated facts, gisulod sa 2024 National Budget ang probisyon nga gitugotan ang gobyerno sa pagkuha sa gitawag nilang “excess funds” sa mga GOCCs, lakip ang PhilHealth. Kini gipahigayon pinaagi sa DOF Circular 003-2024. Sumala sa Commission on Audit ug sa Department of Finance, adunay ₱89.9 bilyon nga wala magamit nga government subsidy ang PhilHealth gikan 2021 hangtod 2023. Gikan niini, ₱60 bilyon ang na-remit sa National Treasury, ug ang nahabilin nga ₱29.9 bilyon giatangan sa Supreme Court TRO niadtong Oktubre 29, 2024.
Sa bersiyon sa DOF ug Office of the Solicitor General, dako sa ₱60 bilyon ang gigamit gihapon sa health ug social services—mga benepisyo sa COVID-19 frontliners, medical assistance sa indigent patients, pagpamalit ug equipment, ug pagtukod og dugang health facilities. Apan adunay kapin ₱13 bilyon nga gigamit isip government counterpart sa dagkong infrastructure projects, lakip na ang mga tulay, subway, railways, coastal roads, ug ubang proyekto nga ilang gitawag nga “social determinants of health.” Busa tin-aw nga dili tibuok ₱60 bilyon ang ningadto sa flood control, apan apil ang uban niini sa pondo nga gigamit sa infrastructure projects nga karon giimbestigahan.
Dinhi nisulod ang mas seryoso nga anggulo sa isyu. Matod ni Retired Supreme Court Justice Antonio Carpio, aduna kuno siyay “kumpletong ebidensya” nga ang mga pondo sa PhilHealth ug PDIC gi-channel ngadto sa mga flood control projects sa 2024 budget. Ang iyang giingon nga dokumento nagpakita sa klaro nga trail: gikan sa PhilHealth ang remittance paingon sa Treasury, dayon gihimo og SARO sa DBM, ug mikahuman ngadto sa specific flood control projects sa ubang distrito. Para kang Carpio, ang pondo sa PhilHealth usa ka trust fund nga dili pwede gamiton sa ubang katuyoan gawas sa kalusugan, busa iyang gitawag ang mekanismo nga unconstitutional.
Apan sa laing bahin, si Ralph Recto—nga Finance Secretary sa panahon sa pagbalhin sa pondo ug karon Executive Secretary—midepensa nga ang pag-redirect sa “excess funds” sa PhilHealth kay legal, moral, ug ekonomikanhon. Iyaha usab giinsistir nga wala hilabti ang kontribusyon sa mga miyembro ug ang gigamit mao kuno ang dili nagamit nga subsidies sa gobyerno. Bisan pa, naay ikatulong petisyon sa Supreme Court nga nagpasangil nga ang iyang lihok posibleng masulod sa “technical malversation” o “plunder,” apan kini allegation lamang sa petitioners ug wala pa’y desisyon ang korte.
Sa tunga sa kainit sa kontrobersiya ug kasuko sa publiko, misulod ang Malacañang ug niuli og pahayag nga ibalik nila ang ₱60 bilyon sa PhilHealth. Ang kwarta kuno kuhaon gikan sa gi-cancel ug gi-suspend nga DPWH flood control projects, usa ka klaro nga pag-undo sa orihinal nga lihok. Apan para sa critics, dili pasabot nga ang pagbalik sa kwarta kay makaluwas sa gobyerno sa pangutana: nganong nibiya man ang pondo sa PhilHealth sa iyang tinuod nga katuyoan?
Karon, bisan og dili bankrupt ang PhilHealth ug dako pa silang reserve, daghang ospital nagreklamo sa dugay nga reimbursements, daghang pamilya dili gihapon maka-afford og basic hospital bills, ug misamot kaubos ang pagsalig sa publiko. Kay kung ang pondo sa kalusugan mahimong gamiton para sa proyekto nga karon gilubong sa alegasyon sa korapsyon, unsa pa may garantiya nga protektado ang pasyente?
Ang tinuod nga isyu mao nga ang PhilHealth fund usa ka trust fund nga dapat dili hilabtan. Ang kwarta nga para sa pasyente dili dapat mahimong panakip-butas sa imprastraktura, ilabi nang aduna’y dakong duda sa integridad sa proyekto. Ug hangtod dili mohatag og klarong tubag ang mga opisyal ug dili modesisyon ang Supreme Court, magpabilin ang pangutana: nganong ang pondo sa kalusugan naabot sa proyekto sa baha?
Sa katapusan, ang ₱60 bilyon dili lang numero. Kini mao ang dialysis sa tigulang, ang operasyon sa ginikanan, ang tambal sa bata. Ug kung ang kwarta nga para sa kinabuhi mahimong gamiton sa ubang proyekto, mao kini ang tinuod nga baha nga dapat natong kahadlukan—ang pagbaha sa pag-abuso, pagtalikod sa mandato, ug paglapas sa pagsalig sa katawhan.
